"Uitgerust met zijn vijf zintuigen
onderzoekt de mens het heelal rondom hem
en noemt het avontuur Wetenschap".
De dingen om ons heen zijn niet altijd wat ze lijken.
In het dagelijks leven gebruiken we een simpele schaal, onszelf...
... om te weten wat klein is en wat groot.
Maar hoe zit het met de werelden die daarbuiten liggen ?
Wat is werkelijk groot en klein ?
Om te onderzoeken, te observeren...
... om de uitgestrekte wereld die we het heelal noemen te begrijpen...
is een van de grote avonturen van de mensheid.
Als we naar de verafgelegen horizon kijken, kunnen we onszelf afvragen...
... wat is onze werkelijke plaats in het heelal ?
We zijn allen reizigers...
... op een nooit eindigende ontdekkingsreis.
Meer dan 25 eeuwen geleden, temidden van de Griekse eilanden...
... hier op het ontmoetingspunt tussen Afrika, Azië en Europa...
... ontwikkelden filosofen theorieën over de wereld om hen heen.
De wonderlijke wegen en vormen van de natuur, zeiden ze...
... konden worden doorgrond.
Een Griekse filosoof stelde dat de Aarde om de zon draaide.
Een ander beweerde dat alle natuurlijke en door de mens gemaakte dingen...
... bestonden uit deeltjes die te klein waren om met het blote oog gezien te worden.
Anderen maakten een schatting van de grootte van de Aarde en de maan...
... en de afstand tussen beide, en kwamen er achter...
... dat beide bolvormig waren.
Maar het zou nog eeuwen duren voordat we de middelen hadden om onze visie te verbreden...
... en de wijsheid van deze vroege denkers te bevestigen.
Ondertussen tuurden de mensen naar de sterren en gaven ze namen.
De meeste dachten dat de Aarde het middelpunt was van een nooit veranderend universum.
Tweeduizend jaar gingen voorbij...
... voordat een doorbraak gemaakt werd door een hoogleraar wiskunde...
... in de oude zeevaardersrepubliek Venetië.
In 1609 demonstreerde Galileo Galilei...
... een instrument dat later een telescoop genoemd zou worden.
Vanuit de hoogste torens...
... kon hij met behulp van het apparaat schepen zien aankomen...
... velen uren voordat deze met het blote oog gezien konden worden.
Toen hij zijn telescoop op de nachtelijke hemel richtte...
... ontdekte Galileo dat de maan een bergachtige wereld was.
Jupiter had zijn eigen manen...
... en de Melkweg was een strook, bestaande uit ontelbare sterren.
Onze eigen reis begint hier...
... in het midden van Galileo's Venetië, het Sint Marcus plein.
Omdat het heelal onmetelijk groot is, kunnen we gemakkelijk verdwaald raken...
... hebben we markeringspunten nodig om een idee van grootte te krijgen.
De hoelahoep ring is een meter breed.
De menigte is tien keer zo groot, tien meter breed.
Een macht van tien groter.
Met elke stap die we nu nemen, elke ring...
... reizen we elke keer tien keer zo ver van Venetië vandaan...
... en ons beeld van het heelal is tien keer zo groot als de vorige ring.
De ring van 100 meter omcirkelt het plein van Sint Marcus...
... en die van 1000 meter, een kilometer, het centrum van de stad.
Terwijl onze snelheid toeneemt, vier stappen, vier machten van tien...
... krijgen we de eilanden van Venetië, de Adriatische Zee en Noord-Italië te zien.
Zes stappen tonen Europa, van Duitsland tot de Balkan.
En al snel kunnen we de hele planeet zien.
Ons thuis in de ruimte.
Met acht stappen op onze reis naar buiten...
... acht machten van tien, passeren we het verste punt waar een mens ooit naar toe is gereisd:
De maan.
Als we de beweging van de negen planeten tonen...
... in hun omloopbanen rond de zon...
... komt op 13 stappen vanaf het Plein van Sint Marcus...
... het gehele zonnestelsel in beeld.
En na 15 stappen, 15 machten van tien...
... zien we dat de zon gewoon een ster is zoals vele anderen.
Vanaf hier wordt onze reis in lichtjaren gemeten:
De afstand die het licht in een heel jaar aflegt.
Pas nu vliegen we langs de sterren die vlak bij ons in de buurt staan...
... bijna vijf lichtjaar van de aarde vandaan.
Om hier te komen met de snelheid van hedendaagse ruimteschepen...
... zou 100,000 jaar duren.
Naarmate we verder reizen door de eeuwige nacht...
... verwijderen we ons uit de directe buurt van onze zon...
... die aan de rand van een groot spinnewiel van sterren ligt.
De Melkweg is een spiraalvormig sterrenstelsel...
... en onze zon is slechts een van de honderd miljard sterren die er onderdeel van zijn.
Op deze onmetelijke schaal, 23 machten van tien...
... is elk lichtpuntje dat we zien geen ster...
... maar een compleet sterrenstelsel, bestaande uit ontelbare sterren.
Astronomen hebben ontdekt dat sterrenstelsels zich van elkaar verwijderen.
Het heelal dijt uit.
Ons eigen sterrenstelsel, en alle andere stelsels...
... vormen clusters en superclusters van enorme afmetingen...
... honderden miljoenen lichtjaren in doorsnee.
En hier, op ongeveer 15 miljard lichtjaar afstand van Venetië...
... naderen we de buitenste grenzen van het zichtbare heelal.
Wat voorbij deze kosmische horizon ligt, kunnen we niet zien...
... en weten we niet.
Terwijl Galileo's telescoop ons in staat stelde een reis naar buiten te maken...
... leidde een andere uitvinding, hier in de stad Delft...
... ons tot een binnenwaartse ontdekkingsreis
Meer dan drie eeuwen geleden...
... perfectioneerde Antonie van Leeuwenhoek de vroege microscoop...
... en gebruikte deze om druppels water te bestuderen.
Zoals hedendaagse scholieren zelf nieuwe dingen ontdekken...
... zo moet het ook geweest zijn voor Van Leeuwenhoek...
... toen hij door zijn krachtige instrument tuurde...
... en in een waterdruppel een levend koninkrijk ontdekte.
Deze drukke wereld van eencellige amoeben...
... is slechts een millimeter in doorsnee.
Drie machten van tien kleiner dan een meter.
De microscoop laat ons onze reis naar het rijk van het kleine voortzetten.
Als we de celkern binnengaan...
... toont elke nieuwe ring een wereld...
... die tien keer kleiner is dan de vorige.
Diep in de celkern...
... komen we waarlijk opmerkelijke bouwwerken tegen.
Ronddraaiende strengen moleculen die we D.N.A. noemen.
D.N.A. bevat de chemische codes...
... voor de voortplanting van de meeste levensvormen op de planeet.
Of ze nu amoeben, mensen, of petunia's zijn.
Naarmate we verder reizen, zien we dat moleculen...
... opgebouwd zijn uit nog kleinere deeltjes die atomen heten.
De kleine wereld van het koolstof atoom is zeer vreemd.
Zijn zes elektronen lijken overal tegelijk te zijn.
Onze reis vervolgt door een leegte...
... die net zo groot lijkt als de ruimte tussen de sterren.
Voor ons ligt de atoomkern.
Zo klein dat...
... als het hele atoom net zo groot als dit theater was...
... zijn kern net zo groot zou zijn als een stofje.
Toch bevat de kern bijna alle massa van het atoom...
... samengepakt in deeltjes die protonen en neutronen heten.
Deze bestaan weer uit geheimzinnige dingen die "quarks" worden genoemd.
Tijdens deze ontdekkingsreis...
... de binnenste grenzen van het heelal...
... vragen natuurkundigen zich af of quarks misschien...
... weer uit kleinere bouwstenen bestaan.
Wetenschappers onderzoeken dit in een tunnel in de buurt van Chicago...
... waar de Fermilab deeltjesversneller staat...
... ontworpen om de toestand na de geboorte van het heelal te simuleren.
Miljoenen protonen en antiprotonen...
... vliegen door deze leidingen in tegengestelde richtingen...
... bijna net zo snel als het licht. Een soort subatomische race.
Onze eigen kosmische reis gaat nu een andere dimensie binnen...
... de tijdsdimensie...
... waarvan de kennis veel beperkter is.
Door de sporen van quarks te besturen die tijdens deze botsingen ontstaan...
... proberen natuurkundigen uit te vinden hoe ons universum er uit zag in het begin...
... na de explosie die de Oerknal wordt genoemd.
Een van hen legt de theorie uit.
Welkom bij Fermilab.
Vandaag de dag zien astronomen het heelal uitdijen.
Stel je dit nu eens achteruit voor.
Miljarden jaren geleden...
... was alles samengepakt met een enorme dichtheid.
Het lijkt ongelooflijk...
... maar we vermoeden dat alle materie...
... waaruit het universum bestaat...
... gebouwen, bomen, mensen, planeten...
... de meest verafgelegen sterren...
... samen nog minder ruimte innamen dan dit.
En toen...
explodeerde de ruimte zelf, met een enorme energie.
In die eerste duizelingwekkende momenten...
... begon het nieuwgeboren heelal uit te dijen en af te koelen.
Quarks werden samengevoegd tot protonen en neutronen...
... die later atomen werden door elektronen aan te trekken...
... en de mist trok op.
Gedurende honderden miljoenen jaren...
... trok de zwaartekracht materie samen in een gigantisch web.
Het bouwplan van de kosmos.
Twee miljard jaar gingen voorbij...
... gaswolken en stofwolken koelden af...
... tussen de kosmische strengen en nieuwgevormde sterrenstelsels.
Waar deze materie elkaar tegenkwam...
... werden sterrenstelsels samengevoegd in clusters.
Sommige stelsels ontwikkelden zich tot enorme schijven...
... en spiralen van sterren, gas en stof.
Stelsels die elkaar aantrekken...
... botsen op elkaar.
In werkelijkheid zou dit een miljard jaar duren.
De zwaartekracht trekt staarten, bestaande uit gas en sterren...
... uit het ontstane reuzenstelsel.
Toch botsen sterren zelden...
... door hun enorme onderlinge afstanden.
Ongeveer tien miljard jaar gaan voorbij...
... en komen we ons eigen sterrenstelsel tegen:
De Melkweg.
Hierin zijn sterren geboren...
... en gestorven.
Sterren zijn kachels op kernenergie.
Ze branden tot de brandstof op is.
Reuzensterren eindigen explosief.
Deze exploderende sterren, genaamd supernova's...
... versturen de elementen die nodig zijn voor leven:
De zuurstof die we ademen, de koolstof in onze spieren...
... het ijzer in ons bloed.
Een wolk kosmisch gas...
... die deze elementen bevat, wordt door de zwaartekracht samengetrokken.
Een nieuwe ster, onze zon, wordt ontstoken.
Er omheen worden planeten gevormd.
Vier miljard jaar geleden, toen ze net gevormd waren...
... werden de Aarde en de maan voortdurend getroffen...
... door ruimtestof, astroïde...
... en kometen.
De botsingen, vulkanische gassen...
... zure regen, en sterke ultraviolette straling van de zon...
... maakten de aarde tot een vijandige wereld.
Toch waren de basiselementen voor leven al aanwezig.
Water...
... koolstof...
... en energie.
Moleculen werden op de een of andere manier met elkaar verbonden...
... vermenigvuldigden zich, en vormden zo leven.
Miljoenen jaren lang waren kleine bacteriën de enige vorm van leven.
Zogenaamde blauwgroene bacteriën...
... vormden kleine bolletjes zuurstof...
... en veranderden de atmosfeer.
Met deze zuurstof werd een dunne laag ozon gevormd...
... die de ultraviolette straling van de zon tegen hield.
In dit veranderende milieu...
... bloeiden nieuwe levensvormen in het water.
Koloniën van groene algen maakten nog meer zuurstof.
Op deze manier ontwikkelden zich talloze levensvormen.
Sommigen hadden omhulsels en skeletten voor bescherming.
Anderen ontwikkelden ingewikkelde levenscyclussen, zoals dit schaaldier.
De ondiepe wateren van de zee boden een thuis aan zeer veel levensvormen.
De volgende uitdaging was de verovering van het land.
Eerst kwamen bacteriën gevolgd door algen, planten, en dieren.
Gewervelde verschenen, zich voedend met planten en dieren...
... en maakten de weg vrij voor nog grotere levensvormen.
Sommigen veroverden het luchtrijk...
... anderen de open vlakten.
Onze reis, van de Grote Oerknal tot de verschijning van de mens...
... nam ongeveer 15 miljard jaar in beslag.
Vanaf het begin waren we ontdekkers...
... uitvinders en bezig met techniek.
En binnen een paar duizend jaar, slechts een moment in de kosmische tijd...
... zouden nieuwsgierigheid en technologie ons terug naar de sterren brengen.
Sinds zijn lancering...
... heeft de Hubble telescoop beelden gemaakt...
... die nog schitterendere...
... en raadselachtige delen van het heelal tonen, waar sterren uitdoven.
En in de Adelaarsnevel...
... vormen wolken gas nieuwe sterren.
In de Orion nevel...
... worden stofwolken zonnestelsels zoals de onze.
Het grote kosmische avontuur krijgt steeds meer vaart...
... en toont ons dingen die we ooit voor fantasie versleten...
... zoals het mysterieuze Zwarte Gat.
Hier wordt een rode reuzester langzaam verslonden...
... zijn gassen verdwijnend in de diepte van een zwart gat.
Sommige zwarte gaten zijn mogelijk ingestorte kernen van reuzesterren...
... met zo'n sterke aantrekkingskracht dat zelfs het licht niet kan ontsnappen.
Maar ze kunnen wel ontdekt worden door sterren in de buurt die opgegeten worden.
Voor het eerst in onze geschiedenis...
... hebben we vermoedelijk bewijs dat er ook planeten rond andere sterren draaien.
Wetenschappers denken dat er miljoenen planeten zoals de Aarde bestaan.
Hebben sommigen misschien ook leven ?
Sommige radiotelescopen zoeken naar signalen...
... die op buitenaardse beschavingen kunnen duiden.
Een enorme taak.
Maar als we op een dag een signaal ontvangen...
... zal dit voor altijd het beeld veranderen van onszelf...
... en ons heelal.
Telescopen zoals de enorme Keck Observatory op Hawai...
... zijn als tijdmachines die het zwakke licht vangen...
... dat sinds het begin van het universum naar ons op weg is geweest.
Hoe verder astronomen de ruimte inkijken, hoe verder ze in de tijd terugkijken.
Hoe meer we over het universum leren...
... hoe meer mysteries we oplossen...
... zullen er weer nieuwe vragen komen voor nieuwe generaties ontdekkingsreizigers.
Zal het heelal eeuwig uitdijen ?
Hoe is het leven precies ontstaan ?
Zijn er nog andere universa ?
En zijn er anderen, ergens in het universum...
... die dezelfde vragen stellen ?
Het stellen van deze vragen is op zich al ambitieus.
Maar kijk hoever we gekomen zijn sinds onze voorvaderen...
... de eerste stappen op deze kosmische reis hebben gemaakt.
"De mens moet zijn universum doorgronden om zijn lot te begrijpen.
Wie weet welke raadselen nog opgelost worden in deze generatie...
... en welke raadselen de uitdaging voor de nieuwe generaties worden ?"
Nederlandse vertaling: M.Schudel en DubiSub www.ondertitels.nl